Οι Πεσιμιστές κάνουν λάθος εδώ και διακόσια χρόνια

 Ο Πολ Κρεγκ Ρόμπερτς έγραψε ένα ακόμη από τα ζοφερά δοκίμιά του

https://paulcraigroberts.org/the-unintended-consequences-of-the-digital-revolution-await-us/

για την τεχνητή νοημοσύνη και την ψηφιακή εποχή. Υπάρχουν πολλά σε αυτό που αξίζουν συμφωνίας. Η Wikipedia είναι πολιτικά προκατειλημμένη. Οι κυβερνήσεις και οι μεγάλες εταιρείες προσπαθούν όλο και περισσότερο να ελέγξουν τι διαβάζουν και τι σκέφτονται οι άνθρωποι. Οι ψηφιακές πληροφορίες μπορούν να εξαφανιστούν πιο εύκολα από τα έντυπα βιβλία που είναι κλειδωμένα σε ξεχασμένες βιβλιοθήκες. Αυτές είναι γνήσιες ανησυχίες και οι έξυπνοι άνθρωποι οφείλουν να τις συζητήσουν σοβαρά.

Αυτό που με απογοητεύει είναι το συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει ο Ρόμπερτς με βάση αυτές τις παρατηρήσεις. Αντί να επικρίνει την κατάχρηση της τεχνολογίας, καταδικάζει την ίδια την τεχνολογία. Αυτό είναι ένα γνωστό λάθος. Κάθε μεγάλη τεχνολογική πρόοδος έχει δημιουργήσει μια τάξη ευφυών ανθρώπων που παρατήρησαν τα ελαττώματά της και προέβλεψαν με σιγουριά την καταστροφή. Οι προβλέψεις τους ήταν σχεδόν πάντα λανθασμένες.

Η Βιομηχανική Επανάσταση παρέχει το προφανές παράδειγμα. Η μηχανοποίηση κατέστρεψε επαγγέλματα που υπήρχαν εδώ και αιώνες. Οι υφαντές του χειροκίνητου αργαλειού εξαφανίστηκαν. Οι ειδικευμένοι τεχνίτες αντικαταστάθηκαν από μηχανές που μπορούσαν να παράγουν φθηνότερα και πιο γρήγορα από ό,τι μπορούσαν να διαχειριστούν με το χέρι. Σύγχρονοι παρατηρητές εξέτασαν την αναστάτωση και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο βιομηχανικός πολιτισμός δεν θα δημιουργούσε τίποτα άλλο παρά δυστυχία. Ωστόσο, η μακροπρόθεσμη άποψη είναι μάλλον διαφορετική. Οι απόγονοι αυτών των υποτιθέμενα κατεστραμμένων εργατών ζουν περισσότερο, τρώνε καλύτερα, ταξιδεύουν περισσότερο, έχουν μεγαλύτερες ανέσεις, απολαμβάνουν καλύτερη ιατρική περίθαλψη και έχουν πρόσβαση σε περισσότερη γνώση από ό,τι κατείχαν οι βασιλιάδες πριν από τον δέκατο ένατο αιώνα. Η εκβιομηχάνιση όχι μόνο αύξησε τον πλούτο, αλλά και μεταμόρφωσε αυτό που οι απλοί άνθρωποι μπορούσαν εύλογα να περιμένουν από τη ζωή.

Το ίδιο μοτίβο επαναλήφθηκε με την ηλεκτροκίνηση, τη μαζική παραγωγή, την αεροπορία και την πληροφορική. Κάθε καινοτομία έφερνε αναταραχές. Κάθε καινοτομία καθιστούσε ορισμένα επαγγέλματα περιττά. Κάθε καινοτομία δημιούργησε επίσης νέες βιομηχανίες που κανείς δεν είχε προβλέψει εκ των προτέρων. Σήμερα, εκατομμύρια άνθρωποι απασχολούνται σε επαγγέλματα που θα ήταν ακατανόητα ακόμη και πριν από πενήντα χρόνια. Όσοι προέβλεπαν με βεβαιότητα τη μόνιμη τεχνολογική ανεργία δεν έθεσαν ποτέ στον εαυτό τους το προφανές ερώτημα: αν οι ανθρώπινες ανάγκες είναι απεριόριστες, γιατί η αυξημένη παραγωγικότητα θα έπρεπε να οδηγεί μόνιμα σε μείωση της απασχόλησης; Απλώς μετατοπίζει την εργασία προς δραστηριότητες που στο παρελθόν ήταν πολύ δαπανηρές για να αναληφθούν.

Η τεχνητή νοημοσύνη ακολουθεί την ίδια τροχιά. Ο Ρόμπερτς την αντιμετωπίζει κυρίως ως μηχανή εξαπάτησης και επιτήρησης. Σίγουρα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για αυτούς τους σκοπούς. Κάθε ισχυρή τεχνολογία μπορεί. Η τυπογραφία μας προσφέρει τόσο τον Κικέρωνα όσο και την προπαγάνδα του «woke». Το ραδιόφωνο μετέδωσε τις μεθυσμένες ασυναρτησίες του Τσόρτσιλ και τα ψέματα του Στάλιν. Το διαδίκτυο παρέχει πρόσβαση τόσο στις μεγαλύτερες βιβλιοθήκες του κόσμου όσο και στα άχρηστα κοινωνικά δίκτυα. Η τεχνολογία δεν διαθέτει ηθική βούληση. Μεγεθύνει ό,τι προθέσεις υπάρχουν ήδη.

Αυτή η διάκριση έχει σημασία επειδή ο Ρόμπερτς αποδίδει επανειλημμένα τις πολιτικές αποτυχίες σε τεχνολογικά αίτια. Παραπονιέται ότι η Wikipedia έχει παγιδευτεί ιδεολογικά. Ακριβώς έτσι. Αλλά το λάθος βαρύνει τους συντάκτες, όχι το λογισμικό. Μια εγκυκλοπαίδεια που συντάσσεται από πολιτικά κίνητρα θα αντανακλά αναπόφευκτα τις προκαταλήψεις τους, είτε εμφανίζεται σε χαρτί είτε σε οθόνη. Ο Ρόμπερτς θρηνεί επίσης ότι τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης βασίζονται όλο και περισσότερο στη Wikipedia. Και πάλι, αυτό δεν αποτελεί κατηγορητήριο για την τεχνητή νοημοσύνη αυτή καθαυτή. Είναι ένα επιχείρημα υπέρ της δημιουργίας καλύτερων μοντέλων που έχουν εκπαιδευτεί σε καλύτερες πηγές. Εάν ένα εργαλείο αποδειχθεί ανεπαρκές, η απάντηση είναι γενικά να κατασκευαστεί ένα καλύτερο παρά να εγκαταλειφθεί ολόκληρη η επιχείρηση.

Η ίδια σύγχυση εμφανίζεται και στη συζήτηση του Ρόμπερτς για την εξαφάνιση πληροφοριών. Γράφει με συγκινητικό τρόπο για την ευκολία με την οποία εξαφανίζονται οι διαδικτυακές πηγές μετά τη δημοσίευσή τους. Πράγματι, αυτό μπορεί να συμβεί. Όποιος έχει διεξάγει σοβαρή έρευνα στο διαδίκτυο γνωρίζει τον εκνευρισμό που προκαλεί η διαπίστωση ότι ένα πολύτιμο άρθρο έχει εξαφανιστεί αθόρυβα από την πρώτη του αναφορά. Ωστόσο, αυτή η ταλαιπωρία δεν πρέπει να μας εμποδίζει να δούμε τα οφέλη που έχει προσφέρει η ψηφιοποίηση. Τώρα μπορώ να αποκτήσω, μέσα σε λίγα λεπτά, σαρωμένα βιβλία και περιοδικά που προηγουμένως απαιτούσαν δαπανηρά ταξίδια σε εξειδικευμένες βιβλιοθήκες. Έχω στην κατοχή μου ηλεκτρονικά αντίγραφα έργων που κάποτε θα καταλάμβαναν αρκετά δωμάτια. Οι ερευνητές σήμερα απολαμβάνουν πρόσβαση σε περισσότερο υλικό από οποιαδήποτε προηγούμενη γενιά στην ιστορία. Ο περιστασιακός νεκρός υπερσύνδεσμος είναι ένα μέτριο τίμημα για αυτήν την επανάσταση στην προσβασιμότητα.

Ούτε πρέπει να ρομαντικοποιούμε τον αναλογικό κόσμο. Ο Ρόμπερτς γράφει σαν οι έντυπες πληροφορίες να απολάμβαναν μια μονιμότητα που λείπει από τις ψηφιακές πληροφορίες. Ποτέ δεν το έκαναν. Οι βιβλιοθήκες καίγονται. Οι εκδότες καταστρέφουν το απούλητο απόθεμα. Οι εφημερίδες φθείρονται. Τα χειρόγραφα εξαφανίζονται λόγω παραμέλησης. Αυτό που έχει κάνει η ψηφιακή τεχνολογία είναι να κάνει την αναπαραγωγή σχεδόν χωρίς κόστος. Ένα βιβλίο που διατηρείται σε ένα ράφι μπορεί να χαθεί για πάντα. Ένα έγγραφο που αντιγράφεται σε δέκα χιλιάδες ανεξάρτητους υπολογιστές γίνεται δύσκολο να εξαλειφθεί. Ο κίνδυνος, επομένως, δεν έγκειται στην ίδια την ψηφιοποίηση, αλλά στον υπερβολικό συγκεντρωτισμό. Η λύση είναι περισσότερη αποκέντρωση, περισσότερη τοπική αποθήκευση και περισσότερη ιδιωτική ιδιοκτησία δεδομένων, όχι λιγότερη τεχνολογία.

Αυτό υποδηλώνει μια ευρύτερη διαφωνία. Ο Ρόμπερτς συχνά γράφει σαν η τεχνολογία να έχει μια αυτόνομη πορεία  προς την τυραννία. Δεν βλέπω καμία απόδειξη για αυτό. Η τυραννία είναι μια παλιά ανθρώπινη συνήθεια. Οι αρχαίες αυτοκρατορίες κατέστειλαν τις άβολες απόψεις και ξαναέγραψαν την ιστορία χωρίς να χρειάζονται υπολογιστές. Οι σύγχρονες κυβερνήσεις χρησιμοποιούν ψηφιακές μεθόδους επειδή υπάρχουν ψηφιακές μέθοδοι. Αν κυβερνούσαν τον δέκατο όγδοο αιώνα, απλώς θα είχαν χρησιμοποιήσει το τυπογραφείο πιο επιθετικά. Ο εχθρός δεν είναι η τεχνητή νοημοσύνη. Είναι η πολιτική εξουσία.

Πράγματι, ένα από τα πιο αξιοσημείωτα χαρακτηριστικά της παρούσας τεχνολογικής επανάστασης είναι ο βαθμός στον οποίο έχει κατανείμει την πνευματική δύναμη προς τα κάτω. Τώρα, σε έναν επιτραπέζιο υπολογιστή στο γραφείο μου, διαθέτω υπολογιστικές ικανότητες που θα είχαν εκπλήξει τα μεγαλύτερα πανεπιστήμια του κόσμου πριν από είκοσι χρόνια. Μπορώ να αναζητήσω τεράστιες συλλογές βιβλίων, να μεταφράσω από γλώσσες όπως τα συριακά, να οργανώσω έρευνα, να δημιουργήσω εικόνες και να αναλύσω μεγάλες ποσότητες κειμένου μέσα σε λίγα λεπτά. Αυτές οι δυνατότητες κάποτε θα ανήκαν μόνο σε κυβερνήσεις και πολυεθνικές εταιρείες. Τώρα είναι διαθέσιμες σε μαθητές με αρκετή περιέργεια για να εγκαταστήσουν το κατάλληλο λογισμικό. Αυτό δεν αποδυναμώνει το άτομο. Το ενδυναμώνει.

Η τεχνητή νοημοσύνη, ειδικότερα, αντιπροσωπεύει μια τεράστια επέκταση των ατομικών δυνατοτήτων. Χρησιμοποιούμενη έξυπνα, δεν αντικαθιστά τη σκέψη, αλλά την ενισχύει. Της ζητώ να εντοπίσει πηγές, να ελέγξει επιχειρήματα, να προτείνει αντιρρήσεις και να οργανώσει υλικό. Μερικές φορές παράγει ανοησίες. Μερικές φορές παράγει γνήσιες γνώσεις που δεν μου είχαν περάσει από το μυαλό. Το σημαντικό σημείο είναι ότι επιτρέπει σε ένα αρκετά έξυπνο άτομο να αναλάβει εργασία που προηγουμένως απαιτούσε μια μικρή ομάδα βοηθών. Αυτό ακριβώς έκανε πάντα η τεχνολογική πρόοδος. Οι ατμομηχανές πολλαπλασίασαν τη σωματική δύναμη. Οι υπολογιστές πολλαπλασίασαν τον υπολογισμό. Η τεχνητή νοημοσύνη πολλαπλασιάζει ορισμένες μορφές συλλογισμού.

Σίγουρα θα υπάρξουν απώλειες. Πάντα θα υπάρχουν. Πολλά επαγγέλματα που υπάρχουν σήμερα θα εξαφανιστούν. Δεν βλέπω καμία καταστροφή σε αυτό. Η ανθρωπότητα δεν έγινε φτωχότερη επειδή δεν χρειαζόμαστε πλέον χιλιάδες άντρες για να καθαρίζουν την κοπριά των αλόγων από τους δρόμους της πόλης. Γίναμε πλουσιότεροι επειδή αυτοί οι άντρες βρήκαν πιο παραγωγική εργασία. Υποψιάζομαι ότι οι μελλοντικές γενιές θα κοιτάζουν πίσω σε πολλά από τα σημερινά διοικητικά και γραφειακά επαγγέλματα με την ίδια σχεδόν ακατανόητη αντίληψη. Η εξαφάνισή τους δεν θα αντιπροσωπεύει οικονομική παρακμή αλλά οικονομική πρόοδο.

Ο πραγματικός κίνδυνος, επομένως, δεν είναι ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα γίνει πολύ ικανή, αλλά ότι οι κυβερνήσεις θα καταφέρουν να τη ρυθμίσουν μέχρι να επιτραπεί μόνο σε μεγάλες εταιρείες να τη χρησιμοποιούν. Αυτό θα προκαλούσε πράγματι τη συγκέντρωση πνευματικής δύναμης που φοβάται ο Ρόμπερτς. Η απάντηση, ωστόσο, δεν είναι να καταγγείλουμε την ίδια την τεχνητή νοημοσύνη. Είναι να διασφαλίσουμε ότι αυτά τα συστήματα θα γίνουν φθηνότερα, πιο ανοιχτά, πιο αποκεντρωμένα και διαθέσιμα σε όποιον διαθέτει την νοημοσύνη να τα χρησιμοποιήσει.

Δεν βλέπω κανένα λόγο για τεχνολογική απαισιοδοξία. Ξανά και ξανά, σκεπτόμενοι παρατηρητές έχουν μπερδέψει την προσωρινή αναστάτωση με τη μόνιμη παρακμή. Έχουν υποτιμήσει την ευρηματικότητα με την οποία τα ελεύθερα άτομα εκμεταλλεύονται νέα εργαλεία για να δημιουργήσουν πλούτο, γνώση και ευκαιρίες που κανείς δεν είχε φανταστεί προηγουμένως. Δεν υπάρχει λόγος να υποθέσουμε ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα αποδειχθεί η πρώτη εξαίρεση σε αυτό το μοτίβο. Θα δημιουργήσει προβλήματα. Κάθε μετασχηματιστική τεχνολογία το έχει κάνει. Θα λύσει επίσης προβλήματα που δεν μπορούμε ακόμη να αντιληφθούμε με σαφήνεια. Με βάση τα στοιχεία των δύο τελευταίων αιώνων, αυτή είναι πολύ πιο ασφαλής πρόβλεψη.

Ο Bryan Mercadente είναι μαθητής του A-Level σε μια ακαδημία στο Βορρά της Αγγλίας. Είναι συγγραφέας ενός τόμου δοκιμίων που θα κυκλοφορήσει σύντομα με τίτλο: «Hatred for Fun and Profit». Είναι Διευθυντής Επικοινωνίας στη Libertarian Alliance.