«Δημοκρατικός Σοσιαλισμός»: Ακόμα Ένα Ριμέικ

 Η τελευταία δόση σε μια ολοένα και πιο κουραστική ιστορία.

Πράξη Ι — Επιστροφή από το Μέλλον

Είμαι από την Αργεντινή και όταν ακούω τον νέο δήμαρχο της Νέας Υόρκης να μιλάει για τον «δημοκρατικό σοσιαλισμό» ως δρόμο προς τη «κοινωνική δικαιοσύνη», νιώθω σαν κάποιον που έχει ήδη δει ολόκληρη την ταινία: το πρίκουελ, το σίκουελ, το ριμπούτ και ακόμα και την director's cut. Διαφορετικοί ηθοποιοί, διαφορετικά σενάρια, διαφορετικά σκηνικά — αλλά πάντα το ίδιο φινάλε.

Στην Αργεντινή, αυτή η ταινία παίχτηκε για περισσότερο από έναν αιώνα με συνεχώς αλλάζοντες, πάντα ελκυστικούς τίτλους —«Ένταξη», «Ισότητα», «Αλληλεγγύη», «Δικαιώματα»— και πάντα με τα ίδια αποτελέσματα. Αυξανόμενος πληθωρισμός, επεκτεινόμενη εξάρτηση από την πρόνοια, κατάρρευση κινήτρων για εργασία και ολόκληρες οικογένειες να ζουν από κρατική βοήθεια για γενιές, επειδή το να κερδίζεις μισθό δεν ήταν καλύτερο από, και συχνά ίδιο με, το να λαμβάνεις επιδόματα. Ένα κάποτε ευημερούν έθνος αργά στράγγιζε τον εαυτό του από παραγωγικότητα, ατομική πρωτοβουλία και ευκαιρίες — ενώ η αφήγηση επέμενε ότι κατευθυνόταν προς «ευτυχισμένο τέλος». 

Πράξη ΙΙ — «Δημοκρατικός Σοσιαλισμός»: Νέο Είδος;

 Το πρόβλημα με αυτή την τελευταία δόση του franchise, «Δημοκρατικός Σοσιαλισμός», δεν είναι ο τίτλος καθαυτός — είναι η δομή πίσω από αυτόν. Η προσθήκη της λέξης δημοκρατικός δεν αλλάζει το είδος. Δεν κάνει την ταινία λιγότερο σοσιαλιστική ή λιγότερο καταστροφική. Η λογική του βασίζεται στην υπόθεση ότι το Κράτος μπορεί να παίξει τον ρόλο του «καλού».

Αλλά η ιστορία, συμπεριλαμβανομένης και ιδίως της πιο πρόσφατης ιστορίας της Αργεντινής, αφηγείται μια διαφορετική ιστορία. Κάθε φορά που το Κράτος προσπαθεί να παίξει τον ήρωα, το φινάλε είναι πάντα το αντίθετο: περισσότερος έλεγχος, λιγότερη ατομική πρωτοβουλία, ασθενέστερα κίνητρα για εργασία και οικονομία ολοένα πιο εξαρτημένη από πολιτικές αποφάσεις αντί από ατομική επιλογή. 

Πράξη ΙΙΙ — Η «Νέα» Πλοκή του Ριμέικ της Νέας Υόρκης

Ένας χαμογελαστός υποψήφιος δήμαρχος κερδίζει τις εκλογές υποσχόμενος ελέγχους τιμών, παγωμένα ενοίκια και υψηλότερους φόρους στους «πλούσιους» για να χρηματοδοτήσει «δωρεάν» λεωφορεία, παιδική φροντίδα, υγεία και σούπερ μάρκετ. Το μήνυμα ακούγεται γενναιόδωρο, σύγχρονο, ανθρώπινο — ο τύπος χαρακτήρα που το κοινό είναι έτοιμο να αγαπήσει.

Αλλά έρχεται η ανατροπή: δεν υπάρχει δωρεάν γεύμα. Οι κρατικοί πόροι δεν εμφανίζονται από το πουθενά, αλλά προέρχονται από φόρους που πνίγουν τον παραγωγικό τομέα, αποθαρρύνουν επενδύσεις και τελικά τιμωρούν τους πιο ευάλωτους. Κάποιος πάντα πληρώνει τον λογαριασμό — και σε αυτό το σενάριο, αυτός ο «κάποιος» είναι οι φορολογούμενοι της πόλης.  

Πράξη IV — Η Ατελείωτη Ιστορία

Στην Αργεντινή, κάθε τέσσερα χρόνια, ένας υποψήφιος ανέβαινε στην εξουσία υποσχόμενος να «φορολογήσει τους πλούσιους», να ρυθμίσει τις επιχειρήσεις και να προστατεύσει τον πληθυσμό με ατελείωτες επιδοτήσεις — φθηνό ρεύμα, «δωρεάν» τηλεόραση, ελεγχόμενες τιμές τροφίμων, εκπτωτικά εισιτήρια λεωφορείων.

 Έκπληξη, έκπληξη, το πραγματικό βάρος έπεφτε πάντα στην εργατική τάξη — οι τιμές ανέβαιναν, οι μισθοί συρρικνώνονταν, οι αποταμιεύσεις εξαφανίζονταν και οι επιχειρήσεις είτε έκλειναν είτε έφευγαν. Νέα σίκουελ συνέχιζαν να βγαίνουν — νέα πρόσωπα, νέα συνθήματα, νέες αφίσες· αλλά πάντα το ίδιο σενάριο, με τις ίδιες συνέπειες. Η μόνη διαφορά είναι ότι το αποτέλεσμα ήταν χειρότερο με κάθε ριμέικ, καθώς η οικονομία χειροτέρευε λίγο περισσότερο κάθε φορά.

Πράξη V — Ακόμα Περισσότεροι Κακοί Μπαίνουν στο Καστ

Κάποιες ταινίες έχουν περισσότερους από έναν κακούς — και η Αργεντινή πάντα είχε έναν παραπάνω, εκτός από τους πραγματικούς κακούς. Όλοι (εκτός από τους πολιτικούς) έφταιγαν – οι πλούσιοι, οι ιδιοκτήτες επιχειρήσεων, το χρηματιστήριο, το ΔΝΤ, οι Ηνωμένες Πολιτείες — οποιοσδήποτε μπορούσε να κατηγορηθεί ότι «καταστρέφει την οικονομία» και «προκαλεί πληθωρισμό». Και ξανά και ξανά, οι ιδιοκτήτες ακινήτων παρουσιάζονταν ως οι τέλειοι ανταγωνιστές, ως κακοί κερδοσκόποι που υποτίθεται ότι ήθελαν μόνο να εκμεταλλευτούν τους ενοικιαστές.

 Έτσι οι πολιτικοί στην Αργεντινή σκέφτηκαν τον λεγόμενο Νόμο Ενοικίων — ρύθμιση που έλεγχε τιμές και όρους ενοικίων. Αρχικά φαινόταν βοήθεια για ενοικιαστές, αλλά μετά ήρθε η ανατροπή: οι ιδιοκτήτες απέσυραν τα ακίνητά τους από την αγορά, οι τιμές ανέβηκαν και η προσφορά κατέρρευσε.

Ο κατασκευαστικός κλάδος, ένας από τους βασικούς κλάδους δημιουργίας θέσεων εργασίας στη χώρα, σταμάτησε απότομα. Τελικά, ακόμα και η αγορά κατοικιών  μπήκε στην παρανομία, με τους περισσότερους ιδιοκτήτες να στρέφονται σε Airbnb και άλλες πλατφόρμες βραχυχρόνιας ενοικίασης για να ξεφύγουν από ελέγχους τιμών και τις σοβαρές στρεβλώσεις που δημιούργησαν οι κανονισμοί συναλλάγματος. 

Πράξη VI — Σύντομα: «Το Γραφειοκρατικό Τέρας»

Σε αυτό το τελευταίο σίκουελ, ο Mamdani μπορεί να καταφέρει να εφαρμόσει το πρόγραμμά του — αλλά κάποιος θα πρέπει να το τρέξει. Και στην πολιτική, αυτός ο «κάποιος» πάντα γίνεται κάτι μεγαλύτερο: νέα τμήματα, νέοι οργανισμοί, νέα γραφεία — ένα Κράτος που πολλαπλασιάζεται σαν τέρας που συνεχίζεις να ταΐζεις. 

Περισσότερη γραφειοκρατία πάντα σημαίνει περισσότερες δαπάνες, περισσότερους φύλακες και περισσότερες ευκαιρίες διαφθοράς. Ένα φουσκωμένο Κράτος δεν ξοδεύει απλώς περισσότερο· μοιράζει περισσότερα ρουσφέτια, απαιτεί περισσότερη υπακοή και εισχωρεί σε κάθε γωνιά της ιδιωτικής ζωής. Αυτό που ξεκινάει τυλιγμένο στη ρητορική της «κοινωνικής δικαιοσύνης» πάντα τελειώνει με τον ίδιο τρόπο: ένα γραφειοκρατικό τέρας που επεκτείνεται — και ποτέ δεν σταματάει να τρώει.

Πράξη VII — «Η Προειδοποίηση» (Φινάλε)

Η τελική σκηνή δείχνει μια κοινωνία που αρχίζει να νιώθει ότι δικαιούται πράγματα να είναι «δωρεάν» και έτσι απαιτεί ακόμα περισσότερα δωρεάν πράγματα, ξανά και ξανά. Αλλά καθώς αυτή η νοοτροπία εξαπλώνεται, η σύνδεση αιτίας και αποτελέσματος ξεθωριάζει. Η αξία γίνεται αόρατη. Η ευθύνη διαλύεται. Και κάτι πολύ πιο σκοτεινό παίρνει τη θέση της: μια κουλτούρα που παύει να ανταμείβει την αξία και αρχίζει να πιστεύει ότι η άνεση είναι δικαίωμα και η προσπάθεια προαιρετική. 

Είναι μια ψευδαίσθηση που φαίνεται ιδανική στην επιφάνεια, αλλά πάντα τελειώνει με λιγότερες ευκαιρίες, βαθύτερη εξάρτηση και φτωχότερο μέλλον. Με τον καιρό, διαμορφώνει κίνητρα, προσδοκίες και ακόμα χαρακτήρα — μέχρι η εξάρτηση να φαίνεται φυσιολογική και η ελευθερία αναλώσιμη. Η τελική σκηνή μας αφήνει με το πραγματικό μάθημα:

 Ο «Δημοκρατικός Σοσιαλισμός» καταστρέφει όχι μόνο οικονομίες, αλλά και τις ίδιες τις κουλτούρες που τις συντηρούν.